Peki Türkiye İnternet pazarını nasıl buluyorsunuz?

Türkiye internet alanında yatırım yapmak için nadir bulunabilecek özellikler taşıyor.
Almanya’daki eTailer dediğimiz siteler 50 binin üzerinde… Türkiye konusunda ise tahminde bulunmak ne kadar zor olsa da, yaklaşık 100 farklı ciddi çalışan bilinir siteler bulunuyor ama sonuçta toplasak 1000′i geçmez… İlerleme zamanla olacak ve bu süreç böyle işleyecek, hatta ilk aşamada kurulacak siteler ve yer yer pazardan çekilmeler yaşanacak, estore, weblebi gibi…
Bu konuda da şu tür yaklaşımlar görüyorum; Türkiye’de bir e-ticaret sitesi iflas ettiğinde herkesi bir anda bir üzüntü alıyor, “allahım gene bir şirket gitti, güvensizlik artıyor!” aslında hiç telaşe edecek bir şey yok. Bu, pazarın verimli olmayan şirketleri elimine etmesidir, hangisi sağlam iş yapıyorsa o kalır diğerleri gider… Nasıl köşedeki bakkal kapandığında kimse “perakendecilik öldü” diyemiyorsa burada da durum aynı!

Dolayısı ile önümüzdeki 3 senede niş siteler olsun, b2b, b2c olsun her türlü yeni eticaret siteleri açılacak ve pazar bir şekilde oturacak, hatta bu konuda yurtdışında bir çok firmada buna göre hazırlıklarını tamamladı ve pazara girmek için an kolluyorlar. Bu şekilde sektörün gelişmesi ile de daha güçlü yapılar ortaya çıkacak, örneğin fiyat karşılaştırma siteleri çok daha önemli hale gelecek, devamında türkçe kataloglar artacak – ne kadar gerekli bir argüman olsa da şu an sadece Cimri’de var-

Peki türkiyede en çok eksik oldugu site türü hangisi sizce?

Bunu cevaplamadan önce şöyle başlamak istiyorum, e-ticareti 3′e ayıralım;
1  Seri ilan
2. eTailer
3. Pazaryerleri

Seri ilan sayfalarına baktığımızda bir tane büyük yatay çalışan değişik ürünler barındıran girişim var… Sahibinden.com bu konuda yurtdışında çok daha fazla örnek var o yüzden burada açılımlar olacaktır. Dikeyine sayfalar da var ve bu konuda Türkiye oldukça oturmuş. Özellikle Doğan Grubu bunu bir şekilde idare ediyor. Bundan sonra ancak niş oyunlar gelebilir, mesela sadece 3. katta yüksek anadolu yakasındaki gayrimenküller gibi veya tatil odaklı emlak siteleri gibi…
Kariyer konusunda da aynı şey geçerli, kariyer.net yenibiris.com gibi örnekler ile pazar doymuş durumda. Burada da niş oyunlar ile girilebilir pazara.
Bu tür bakir alanlarda niş girişimler gençler tarafından yapılırken, horizontal olanlar yurtdışından gelen girişimler ile sağlanacaktır diye düşünüyorum…

e-tailer konusuna dönecek olursak, internetteki kişilerin adedini düşününce artması gerekiyor, ama hepsiburada gibi her şeyi satabilecek girişimler olacağını sanmıyorum. Özel ürünler ve niş alanlarda -sadece tekstil ürünleri satan siteler- gibi örnekler çıkacaktır diye düşünüyorum…
tabi bu arada fiyat karşılaştırma siteleri, ürünlerin kalite ve fiyatlarını daha sağlıklı hale getirecektir.

Tatil sektörü söz etmeden geçemeyeceğimiz kadar önemli bir alandır, şu an halen online reklamcılıkta en çok para harcanan sektör. Şu an ne kadar büyükler olsa da bu alanda yurtdışına kıyasladığımızda daha bir çok tatil portalını bu pazarına kaldıracağı aşikar.

Pazaryerine geldiğimizde ise “network effect” dediğimiz bir olgu karşımıza çıkıyor. Network Effect nedir? eğer bir pazaryerinde yeterli seviyede trafik varsa başka bir pazaryeri arayışına girilmiyor. Dolayısıyla tekel faktörü oluşuyor, eBay olarak da 38 ülkede faaliyet gösteriyoruz ve hepsinde de eBay lider konumda…

Peki bu noktada eBay bu yüzden mi Gittigidiyor.com ile çalışmayı seçti? veya neden tek başına girmedi?

Bunun cevabı aslında çok basit, 2004′ten beri her yeni pazara giriş bu şekilde oldu. Öncelikle azınlık hissesi tutuyoruz ve devamında hisse büyüyor %100′e doğru ilerliyor. Küçük hisse ile başlamaktaki önemli amaç birlikte çalışağımız kişileri ve pazarı daha yakından tanımak. İkincisi de risk yönetimi; %100′ü baştan almak çok daha büyük bir risk taşıyor, bu yüzden de yavaş yavaş süreçle hisseyi büyüterek riski de dağıtmış oluyoruz.

Gittigidiyor eBay’den neler öğrendi? eBay Gittigidiyor’dan neler öğrendi?

eBay Gittigidiyor’dan güvenli ticareti öğrendi ve öğreniyor. Bu dünyanın hiçbir yerinde olmayan birşey, hatta Hindistan eBay bile birçok şeyi direk sorarak öğreniyor. GG eBayden ne öğrendi dersek de, kurucu arkadaşlara sormak daha verimli olacaktır

Türkiye’de paypal ne zaman tam olarak aktif çalışmaya başlayacak?

Türkiye bizim için 2006′dan beri stratejik bir ülke önceden de saydığım nedenlerden dolayı, doğal olarak en kuvvetli oldugumuz alanda başladık biz devamında skype’ı devreye soktuk doğan online ile anlaşarak 2006′da, ve devamında elimizdeki 3. büyük site paypal… Paypal için 2009 türkiye için hazırlık senesi, o yüzden Paypal’i Türkiyede şu an için halen rakibi olmamasından dolayı süreci oldukça hızlandırmaya çalışıyoruz ama yaklaşık olarak 2010′un ilk çeyreğini bulacaktır diye düşünüyorum…

e-ticaret siteleri ve internet servisleri arasındaki artılar ve eksiler nelerdir? yani Facebook mu? eBay mi?

Bunu ancak sayılarla ifade edebilirim;
İyi bir seri ilan şirket %40 üstünde
İyi bir eTailer -çok iyiyse- %7 oranında(hacim büyüktür ama kar azdır)
İyi bir pazaryeri %50 üzerinde
İyi yönetilen bir servis(dating, social network vb.) duruma göre %40 üzerinde kar sağlar…

eTailer bunların arasında en zorudur, çünkü hep ufak marjlar vardır ve ticaret bilgisi gerektirir. Ama diğer alanlara çok daha rahat girilebilir. Servis diye nitelendirdiğin siteler ise insanların e-ticaret sitelerine nazaran katkat daha fazla vakit geçirdikleri ortamlardır. Ve uzun vadede bu çok değerli bir hal alır. Çünkü vakit geçirdiği ve güvendiği ortamda kullanıcı birşeyler alabilir hale de geliyor, örneğin Nokta grubunun fotokritik.com’da pazaryeri açması biraz bu mantıkla ilgili…

Gelir modellerini nasıl kategorize ediyorsunuz?

internette para kazandıran 3 model var;
1. e-ticaret -ürün satılır marjınızı alırsınız-
2. Reklam -hitiniz üzerinden reklam alırsınız-
3. Üyelik ile çalışan sistemler -üyelerinize verdiğiniz hizmet karşılığını alırsınız-

Bu 3 modelden birini seçmek zorundasınız. burada aldanılmaması gereken bir konu var ki -dünyada iki örnek var hep gözümüzün önünde- bir gelir modeli olmadan çok yüksek miktarlarda yatırım alan Facebook ve Twitter, bunların istisna oldukları unutulmamalı…  Bu tür oluşumların hepsi iflas ediyor, örneğin bugün Youtube halen ayakta ise bu Google’ın onu sırtında taşımasındandır…

Türkiye global projeler çıkartabilecek hale ne zaman gelecek?

Bunun oluşması için iki ayağın sağlam temellenmiş olması lazım!
Biri girişimci; eğer girişimciler klonlara yönelmezse -copcatten vazgeçerse- ve fikirler çıkartırsa o zaman global oynayabilir. Mesela türkiyenin ilk 25 sitesinin(trafik olarak baktığımızda) 13 tanesi türklerin elinde. Hepsiburada, haber siteleri, ekşisozluk, blogcu vb.
Bunların hangilerini Klon olmayanları seçtiğimizde ise elimizde sadece eksisozluk ve geçmişte itiraf.com kalıyor. Ama eğer copycat yapıyorsanız -ki bunu yapmak için bin tane nedeniniz var- bunun global olması oldukça uçuk bir hayal olur. Mesela gittigidiyor’un güvenli ticaret modeli dünyada bulunmayan bir sistem, ama tabiki bu tür pazaryerlerini orijinalleri zaten var oldugundan gittigidiyor’un dünyayı sarması gibi bir şey oldukça küçük bir ihtimal…

İkinci ayak ise Türkiyenin yapısı; fikir ne kadar başarılı olursa olsun öncelikle para olması lazım ki global proje halini alabilsin. Para bulmanın da Türkiye’de 3 yolu var;
1.Aile ve dostlar: genelde de yüzbinlerce dolar çıkmaz…
2.Yatırım melekleri: Türkiye’de benim tanımıma göre neredeyse bu yok! Normalde yatırım melekleri birinci kuşağın başarılı çıkmasıyla oluşan yatırımcılardır, ki Türkiyede bizim 1. kuşağımız var(hepsiburada, gittigidiyor, eksisozluk, yonja vb.),özveri ile sektörü bir yere getirmişler… bunların hepsi başka yatırımlara da imza atmış ama hepsi gene kendi yatırımları… yatırım meleği olarak ben sana para veriyim %5 alıyım, git sen işini yap, yılda bir rapor verirsin tamamdır…
3. Venture capital:Bu firmalar ise zaten başarıyı yakalamış girişimlere destek veriyorlar dolayısı ile önceki aşamanın hallolması lazım öncelikler. Bu konuda da türkiye oldukça geride kalıyor diğer ülkelere nazaran…

Girişimcinin Durumu!
Girişimciler için gereken ortalama yıllık sermaye 300bin lira… Bunu aileden bulmak oldukça zor, yatırımcıya gittiğinde de şöyle bir ahlaksızlıkla karşılaşıyor; Azınlık hisse ile kalması gereken yatırımcı “Ben sana para veriyorum, o zaman %85 i benim.” dediğinde baştan herşey bitmiş oluyor! Çünkü bu iş böyle yürümez! Girişimci için hiç bir motivasyon bırakmıyorlar, bir de üzerine yeni bir yatırım(second round) alındığında ise girişimciye %7 kalacağını düşünürsek! Siz düşünün bu girişimci heyecan ve motivasyonla çalışır mı?

Peki şirketlerin melek yatırımcı yada VC gibi davranmaları konusunda ne düşünüyorsunuz?

Bunu her şirket vakti zamanında denedi, özellikle birinci nesil internet girişimlerinde. Varlıklarını değerlendirmek için Siemens olsun, GE olsun hepsi denedi. Fakat bunların davranış ve alışkanlıkları VC olmaya uygun değildi. Hızları özellikle internete hiç ugun değildi. Bu yüzden şirketlerin bu şekilde davranması mantıksız oluyor, ben olsam belki kendi adıma şirket sahibi olarak melek yatırımcı olabilirim ama şirketimi bulaştırmam. Bu tür şirketler interneti satışlarını arttırmak için bir kanal olarak görmeliler. Bir çok firma bunu yapıyor, örneğin BMW bütün arabaları konfigüre etmenize olanak tanıyor ve o arabayı almanız için sebep oluşturuyor.

Web girişiminin kendi bulunduğu alanda mı yatırımcı şirket bulması mantıklı yoksa interneti bilen bir yatırımcı bulması mı daha mantıklı?

Bu konuda genel bir söylem olabileceğini sanmıyorum, case by case bakmakta fayda var. Ama bana kalırsa interneti bilen bir yatırımcı ile anlaşmak, girişimin içinde bulunduğu sektördeki firmalardan daha verimli olacaktır. Çünkü girişim o zaman başarıya daha hızlı kavuşur ve diğer tarafta başarıya ulaşmış girişimin gerçek alıcısı olan reel sektördeki firmaya baştan ucuza satılmamış olunur.

Bu Türkiye’de çok karşılaştığımız bir problem olduğu için soruyorum; eBay GG’den azınlık hissesi aldı, bu konuda eBay aynı şekilde azınlık bir efor mu sarfediyor gittigidiyora göre?

Kesinlikle hayır! Böyle bir şey yok, eğer uzun vadeli düşünüyorsanız zaten bu tür bir yaklaşımın sizi nereye sürükleyeceğini görebilirsiniz ve nasıl bir zarara sokacağını… eBay’in istediği Türkiye’nin lider e-ticaret -pazaryeri değil- şirketine sahip olmak. Bu yüzden ilk adım olarak firmanın hisselerini aldık, ki bu da zaten şirketin içinde kalan bir para, bir de üzerine her türlü bilgimizi vermeliyiz ki şu anki liderliğimizi koruyalım ve daha büyük hedeflere ulaşabilelim…

Birçok girişimci bu konuda yanılgıya düşebiliyor bu yüzden netleştirmek adına soruyorum; Yatırım yapıldığında ne zaman şirketin kasasına giriyor? Ne zaman girişimcinin kasasına giriyor?

Şirketten ayrılırsa girişimci hisselerinin ederini alabilir, başka hiç bir durumda girişimcinin cebine direkt bir nakit girişi olmaz. Türkiye’de herkes şirket hissesi satıldıgında girişimcinin cebine giriyor para zannediyor… Ama bu hiçbir yerde böyle değil, yatırımdan maksat girişimi büyütmek, ve zaten yatırımcılar da girişimciyi işinin başında görmek ister en azından bir kaç yıl için…

Yatırıma ne zaman ihtiyaç duyulur ve yatırımcıya nasıl hazırlanılır?

Öncelikle ne zaman ihtiyaç duyulur? Yatırımcı olarak konuşuyorum şu an ve hiç bir şekilde kağıtdaki fikre yatırım yapmak istemiyorum, Girişimcinin öncelikle kendini işe ve fikre kendini verdiğini göstermesini isterim. Tasarım giydirir, işinden ayrılır, prototip çıkartır ve birşeyleri yapacagını gösterir. ki şuanki olanaklar da bunları kolaylıkla yapabileceği ortamı sağlıyor. yatırıma ne zaman ihtiyaç duyuluyor? girişimci ne zamanki özveri ile çalışır ve kendinden fedakarlık etmeye başlar. Tam bir prototip çıkar ama public hale gelecek durumda değildir, işte bu an yatırımın gerektiği andır. tabi burada fikrin ve gelir modelinin oturmuş olduğunu varsayarak konuşuyorum… o ayrı bir bahis konusu:)

Tam burada melek yatırımcı ile anlaşıldığı takdirde de hakedilen hisse %20 ve altındaki paylardır… Türkiyedeki bir şirkete 300′bin lazım olduğunu ve maksimum %20 hisse aldığını düşünürsek bu girişimci daha başlangıçtan 1.5 milyon dolarlık bir değer oluşturmuş olur… bu birinci rounddur ve melek yatırımcıdan ilk senelik masraflarını alınır. Ondan sonra da ikinci yılda ya yeni yatırımcılar ile anlaşılır ya da stratejik ortaklık yapılır…
Örneğin bir yıl geçmiştir ve kasada 20 bin ytl kalmıştır, ama lojistik için yada depolama için sermaye gereksinimin vardır bu yüzden yatırım alırsın veya reel sektörden zaten bunları depolayan bir stratejik ortak bulursun kendine… ki stratejik ortaklar maddi katkısının dışında da bir çok destek verebilirler çünkü sektörü bilirler…

Yatırımcıya hazırlanırken; birincisi özveri ile prototip çıkması, ikincisi 3 yıllık bir iş planı ve gelir gider tablosu, bu toplamda 4 sayfadan oluşur…  üçüncüsü ve en önemlisi karşı tarafa verdiğin güven…

Türkiyenin yurtdışında yatırım çekebilmesi nasıl olacaktır?

Bu konuda aslında Türkiyedeki durumu Türkiyedekilerden ziyade yurtdışındakiler daha iyi izliyor gibi, mesela 2006dan beri neler olduğuna beraber bakalım istersen; google ofis açtı, yahoo Türkçeleşti, eBay pazara girdi, çember.net satın alındı, biletix ticketmastera satıldı, yemeksepetine yatırım geldi, bir çok site de halen görüşmeleri sürdürüyor…
Pazar olarak da Türkiye 7. 8. olmaya aday, hiç bir zaman 6 olamayacak ama 12 ye kadar da düşmeyecek… Düz bir hesap yapalım; Normalde bir ülkenin %50-55′i internete girer(35milyon) ve bunların %60′ı internetten alışveriş yapacak (20 milyon)… Böyle bir pazar varken kimse tabiki bu pazara girmeden kalmak istemiyor…
Ama tabiki burada bir kopukluk meydana geliyor, hem Türk web komünitesinin dışarıyla bağlantılı olmaması hem de bu tür ilişkilerin nasıl yürüdüğü konusundaki bilinç daha ilerleme kaydetmemiz gerektiğini gösteriyor.

Örneğin, Türkiyede girişimci hisse sattığında o paranın cebine girdiğini sanıyor! Fakat yurtışındaki yatırımcı bu parayı beraber büyütmek için şirkete koyuyor… Yurtdışındaki adam her ay raporlama bekler, ilk ay arar “abi işler çok iyi gidiyor” , ikinci ay arar “abi işler bomba gibi yoğunluktan rapor bile hazırlayamıyoruz” gibi burada alışageldiğimiz yaklaşımı istemiyor…

Türkiyedeki komüniteye gelecek olursak, Türkiyeden herkes Techcrunch okuyor belki ama Yurtdışında bir çok önemli etkinlik varken hiç birinde türk lobisini göremiyorsunuz, mesela son DLD konferanslarında benim bildiğim kadarıyla sadece 3 Türk katılımcı vardı…

Peki üzerinde durulması gereken alanlar olarak neler görüyorsunuz?

En çok üzerinde durdulması gereken alanların başında Reklamcılık geliyor.. Bir çok firmayı besleyecek bir pazar da bulunuyor! Bunun daha Türkiyede tam olarak farkedildiğini düşünmüyorum. Almanya’daki reklam pazarındaki online reklamcılığın yeri %10′da. Türkiye’de ise bu %3.. Rakamlara gelecek olursak da Almanya’da bu sektör 2,3 milyar euro, Türkiye’de ise en fazla 200 milyon USD civarında. Dolayısıyla burada kimsenin kaçış yolu yok bu alan büyüyecek, ama tabi türk girişimcileri bu konuyu es geçerse maalesef yurtdışında gelenlere pastayı bırakmış olacağız.

Girişimden yatırıma Türk internet sektörü röportajını buradan bilgisayarınıza indirebilirsiniz!

Yanlız burada değinmek istediğim konu, bu kadar çok kullanıcının bulunmasına rağmen halen internetin nitelikli kullanılmıyor olması… Facebook kullanımı konusunda kafaya oynayan bir ülkeyiz, belki niteliksiz demek için yeterli bir veri değil bu ama genel kullanımı biraz gözlemlediğimiz de internetin kullanımı şu şekilde oluyor;

• -MSN
• -Facebook
• -Oyun
• -Dating
• -Kariyer Siteleri
• -Gazete okuma
• -Video izleme

Özellikle sıralamak istemedim bu listedekileri, ama sonuçta ortaya çıkan tabloda ana kullanım şekli iletişim, dating, eğlence ve son sırada iş arama…

Blog nedir? Kendimi nasıl geliştiririm? Networkümü nasıl geliştiririm? Sosyal medya ne yapar ki?

Bu sorulardan bihaber olan genç interneti sadece eğlence için kullanır… Zaten olması gereken de bu belki de, yani internetteki herkes kendine kar sağlayacak birşeyler yapmak zorunda değil ki… Ama şu an ki oran da çok az… hatta şöyle güzel bir örnek veriyim geçenlerde otobüste yanımda Üniversiteli bir çiftin konuşmasından aklımda kalanlar;

G.K: Canım yaa, şu Feys de olmasaydı biz nasıl tanışacaktık? (sevgilisine sarılır)
G.E:  O zaman bitmiştim işte ben!
Bir süre sonra…
G.E:  Benim part-time bir iş bulmam lazım güzelim ya, abimin tanıdıklarından iş çıkmadı!
G.K:  Doğrudur. Peki hiç internetten iş baktın mı?
G.E:  Yok hayır, kariyer.net diye bir site varmış galiba da, bakma fırsatım olmadı!
G.K:  Canım Kariyer’de var, ama asıl SecretCV diye bir site varmış gençlere iş buluyormuş, en iyisi eve gidince ben sana izin veriyim msn’de, sen ordan başvur işyerlerine!

Benim için oldukça güzel bir örnek oldu bu güzel çift, o yüzden çevremdeki herkese ne biliyorsam anlatmaya çalışıyorum. Ama açıkcası bu konuda bir toplantı konsepti çok güzel olurdu diye düşünüyorum… Hatta bu konuda Digitalks adında bir oluşum var Avusturya’da, ayda bir kez buluşup blog nedir, sosyal medya nedir, nasıl kullanılır, nasıl verim alınır, ne tür işlere hangisi daha sağlıklı çözüm sunar vb. Konular her seferinde anlatılıyor. Ve herkesin laptopu ile geldiği toplantıda, tanıtılan servislere herkes üye oluyor ve nasıl kullanılacağı gösteriliyor… tabi bu tanıtılan servisler de toplantıya sponsor oluyor… Açıkcası Türkiye’de de hem kullanıcılar hem de servisler adına oldukça güzel sonuçlar doğurabileceğini düşünüyorum…

Sonuçta, genç nufüs çok ciddi bir potansiyel arz ediyor, özellikle de internetin yaygınlaşması ile. Ama tabi öncelikle Interneti bilen ve bu sektörden ekmek yiyenlerin bilinçlendirme konusunda ellerini taşın altına sokmaları gerekiyor diye düşünüyorum… ne dersiniz?

Peki Kimdir Şule Özmen?

Prof. Şule Özmen, Marmara Üniversitesi İngilizce İşletme Bölümünde Lisans ve Yüksek lisans programlarında E-Ticaret, E-İşletme derslerinin yanısıra; Araştırma Yöntemleri, İşletme İstatistiği, Bilgi Üniversitesi’nde  MBA ve e-MBA Türkçe ve e-MBA İngilizce uzaktan eğitim  programlarında  “New Economy & E-Business” ve “Elektronik Ticaret” dersleri vermektedir. Şule Özmen aynı zamanda ITC E-Trade Bridge Programı çerçevesinde “e-Preparedness of Turkey” raporunu hazırlamıştır.

2003 yılından beri Birleşmiş Milletler Dünya Ticaret Örgütü (UNCTAD/WTO), Uluslararası Ticaret Merkezi, İşletme Yönetimi Geliştirme Bölümü (ITC/EMDS) E-Trade Bridge Programı’nda  Danışman olarak görev yapmakta ve Ülkemiz KOBİ’lerinin Bilişim Teknolojilerini ve E-ticaret uygulamalarını benimsemesi ve kullanması konusunda konferans ve seminerler vermektedir. Yeni e-uygulamalar, e-perakendecilik ve etkileşimli pazarlama konularında çalışmalar yapmakta ve makaleler yazmaktadır. E-dünyada yenilikleri takip edebilme adına her yıl yurt içi ve yurt dışında çeşitli etkinliklere ve konferanslara katılmaktadır.

E-ticaret üzerine bir çok araştırma yaparken, tez hazırlanması konusunda da danışmanlık yaptınız, bu konu üzerine eğilmenizdeki başlıca sebepler nelerdi?

Lisans üstü tez çalışmaları bilindiği gibi akademik bir zorunluluk. Bunu güncel, piyasanın ve akademik hayatın ihtiyaç duyduğu konularda yapmak, ekonomik ve sosyal yaşam için  çok önemli. Henüz 10 yıllık bir “e” geçmişi olan ülkemizde ben de yaklaşık aynı tarihlerden itibaren lisansüstü öğrencilerimi  bu konulara yönelttim. Hep birlikte çok hızlı değişen  e-dünya ile ilgili hem bilgilerimizi güncelleme fırsatı yakaladık hem de olan biteni bilimsel yöntemlerle anlamaya ve açıklamaya çalıştık. Gerçek uygulamalar hakkında veriler toplayarak, gözlemler yaparak öngörülerde bulunmak, doğruluğunu gösterebildiğimiz ve  genelleme yapabildiğimiz bu öngörülerimizi ve araştırma sonuçlarını ilgili taraflara sunmak  her konuda olduğu gibi bu konularda da ilerlemenin en temel unsurudur.  E-uygulamalar ve “e” ile ilgili tüm konularda buna çok ihtiyaç duyulduğu gerçek. Çünkü “e” lerin çok farklı sayıda boyutu ve bilinmezi var. Bir taraftan en basitinden İnternet penetrasyonunun etkisi, bir yandan güvenlik ile ilgili duyulan kaygıların etkisi, bir taraftan işletme ve yöneticilik bilgi eksikliklerinden çıkan problemler ve benzeri durumlar konunun çok boyutlu olmasından kaynaklanıyor. Başarı hikayelerinden daha fazla e-başarısızlık hikayelerinin bir nedeni de budur. Onlarca farklı boyutu olan bir konu. Bu nedenle e’lerle ilgili daha çok sayıda  tez çıkacağından şüpheniz olmasın.

Ülkemizdeki E-ticaret modelleri hakkında ne düşünüyorsunuz? Sizce Bu girişimler yeterli düzeyde mi?

O kadar farklı e-ticaret modelleri var ki her birinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Geleneksel ticaret modellerinin Internetteki yansımaları olan modeller en çok rastlananları. E-perakendecilik, sanal alışveriş merkezleri, firmaların kendi online mağazaları, internet bankacılığı, e-seyahat acentaları, e-gazeteler, müzayede siteleri gibi. Bunların yanısıra geleneksel ticaret ile çok da fazla eşleştiremeyeceğiniz sanal ortamın olanak sağladığı veya bu ortamın ihtiyaçlarından doğan iş modelleri de söz konusu. Örneğin arama siteleri, firmaları birbiriyle buluşturan e-pazaryerleri, sosyal ağlar, blog modelleri, mekandan bağımsız çok sayıda kişinin katıldığı açık artırma veya açık eksiltme siteleri, eğlence ve oyun modelleri, second life gibi sanal bir yaşam sunan bir model. Eminim daha birçok yaratıcı model söz konusu. Derginizin konusu olan girişimcilikle ilişkilendirirsek, sanal ortamdaki bu girişimlere net bir cevap vermemi isterseniz hayır yeterli değil. Potansiyel girişimcilerin yapabileceği daha çok iş modeli ortaya çıkabilir veya zaten ortada olan, bilinen iş modelleri daha da geliştirilebilir veya bir benzeri de ortaya çıkarılabilir. Anlatmaya çalıştığım esası şu örnek daha iyi açıklayabilir.  Internette ilk arama motoru google değildi ama piyasaya girdi ve diğerlerini adeta süpürdü. Yeni girişimcilerin eskileri süpürmesi gerektiği anlamı çıkmasın.  Var olan pastadan pay kapmak da söz konusu ama bu işi rakiplerinizden daha iyi yapmaya başlarsanız buna üzüleceğinizi sanmıyorum. Girişimciler bu noktada önemli bir tavsiyem olacak. Olaya bakarken pazarda potansiyel olup olmadığına bakmak zorundalar. Yeni bir model girişiminde bulunacaklarsa öncelikle gelir modeline bakmalılar. Gelir getirmeyecek bir ticaret modeli olmaz, ama sizin girişiminiz gibi kamu yararına bir site yapmışsanız bunu zaten e-ticaret modeli olarak değerlendirmek doğru olmaz. Bu konudaki görüşlerimi şimdilik şöyle bir sonuca bağlayayım. Girişimcilik salt bir macera değildir. E-dünyada olmayan bir modeli arayan bir girişimci olmaktan daha önemli olan şey, var olan bir fikir dahi olsa bunu nasıl gerçekleştireceğinizi öncelikle kendinize açıklayabileceğiniz bir iş planı yapmanızdır. İnşallah ilerdeki sayılarınızda bu konuyu daha detaylandırıp tartışırız.

E-ticaret bir süre trend olarak herkesin yaptığı bir iş haline geldi, ama şu an baktığımızda bir çok girişimin yanı sıra, Türkiye’nin en büyük e-ticaret portallarından Weblebi.com bile iflasını açıkladı, bu gelişmeleri ne yönde değerlendiriyorsunuz?

Bu soruya  kısaca şöyle cevap verebilirim. E-ticaretin “e”si bir araçtır. Ticaret ise bambaşka bilgi ve beceri gerektirir. E-ticareti gelip geçici bir moda olarak görmemek lazım. Bu çağdaş bir ticaret  yapma biçimidir ve bu trend tüm işletmelerin sadece satış değil tüm iş süreçlerini e-süreçler olarak düzenlediklerinde kaçınılmaz bir iş yapma biçimine dönüşecek. İflaslar gelince  nasıl geleneksel ticarette firmalar iflas ederse bu mecrada da olmasına şaşmamak lazım. Yani suç “e”nin ya da sanal mecranın değil. İşi doğru yapmak kadar doğru işi yapmak da önemli.

Yerli ve yabancı hangi Web Girişimlerini örnek olarak gösteriyorsunuz?

Hepimiz tarafından bilinen tüm web girişimlerini örnek olarak veriyorum ama bence önemli olan başarısız olanları örnek olarak vermek. Girişimcilere de önerim bu olacak. Başarı hikayelerini öğrenmek istedikleri e-girişimler kadar başarısız olanların hikayeleri peşinde koşsunlar. Başarısız örnekler arasında yıllar öncesinden hatırlayacağınız turkport.com, ixir gibileri var. Başarılı olanlar ise yine hepimizin bildiği ideefixe.com, hepsiburada.com, yemeksepeti.com, gibi başarıları şanstan çok iyi iş planına dayalı olduklarını bildiklerim. Bunların yanısıra aslında çok geniş kitleler tarafından duyulmamasına rağmen niş bir pazar yakalayıp bu pazarda çok başarılı olan örnekler var.

Son olarak eklemek istediğiniz bir konu var mı?

Öncelikle derginiz hayırlı olsun diyorum. Önemli bir misyon üstlendiğiniz için tebrik ederim. Umarım ciddi kitleye erişip genç girişimlere ve girişimcilere fayda sağlayabilirsiniz. Bundan sonraki sayılarınızda da deneyim ve araştırmalarımı sizinle paylaşmaktan mutluluk duyacağım.