Herneyse internet servislerinin yararları ve zararları ile ilgili bir yazı yazıyım istedim ama başlangıç böyle oldu. Internet kullanıcıları özellikle power userlar her gün yeni bir servis keşfediyor ve onları kullanmaya başlıyor, ekseriyetle de trend olarak önlerine gelen servislere kullanım için öncelik tanınıyor. Tabi ki bu servislerin trend olmasını sağlayacak yapıcı özellikleri var ve kullanılmasını gerektiren durumlar var ama diğer tarafta da herkesin kullanarak kazandığı farklı şeyler var..

Herkesin bu servisleri kendi markalarına yada ticari kimlikleri adına kullandığını düşünerek listelemeye başlayalım:

Facebook; Şu an google’a gönderdiği ziyaretçisi, google’ın ona gönderdiği ziyaretçiyi geçmiş durumda. Bu yüzden ne kadar gerekli bir servis olduğuna girmiyorum. Ne kadar arkadaşlarınızla paylaşımlar yaptığınız, belki “özel” olarak kalmasını istediğiniz bir yapısı olsa da, facebook aslında günlük hayatı en doğal olarak yansıtan servis olması sebebiyle kişileri çok daha iyi ve yakından tanımazına olanak tanırken, Linkedin, Xing vb. platformlardaki kasıntı atmosfer olmadan çok daha sıcak bir ortam oluyor. Mail attığınızda tanınmama yada hatırlanmama riskiniz oldukça düşük.
Peki facebook kullanımını abarttığınızda ne mi olur? Arkadaşlarınızın videolarını izlemek oldukça keyifli bir hal alır ve yorumlar üzerinden geyik alır yürür. Son bir el daha poker oyniyim der 3 saatinizi daha yersiniz. Üzerine Chat’i açiyim bakalım kimler onlinemış derken yeni bir kaç saatiniz daha ziyan olur ve elinizde sadece beğenilmiş 20 video, Hold’em’de kazanılmış biraz para(iyi koşulda tabi :p )ve bayadır konuşmadığınız bir arkaşınızla yaptığınız hoş sohbet…

Linkedin; Dünya’nın şu an en büyük iş ağı. Bir çok profesyonelin kullandığı serviste hem küçük ölçekteki firmaların hem de büyük ölçekli kurumların neredeyse her türlü yetkilisine ulaşabiliyorsunuz, hatta  Obama‘ya. Linkedin’in kattığı en önemli özelliklerden birisi ise soru-cevap bölümü; sorunuzu sorabiliyor ya da diğer kullanıcıların sorularını cevaplayabiliyorsunuz, her sorunun bir de “en güzel cevabı” oluyor ve bu sizin profilinizde uzmanlığınız ile ilgili bir referans oluyor, tabi iş arkadaşlarınızdan ayrıca referanslar alabiliyorsunuz o ayrı…
Peki Linkedin kullanımı abarttığınızda ne mi olur? Kendinizi dünyanın en sağlam networkerlarından biri sanmaya başlarken, networkümüzde kimlerin olduğuna bakar bakar kıvanır, verdiğiniz cevaplarla etkilediğiniz kişileri de networkünüze katarak yolunuza devam edersiniz. Bir de üzerine içerideki “networking mania” kervanına katılırsanız o zaman sizi Toplinked paklar. Benim networkümde şu kadar kişi var sen de bu kadar var gibi sidik yarışları ile sürdürürsünüz linkedin hayatınızı.

Reader; Takip etmek istediğiniz site ve bloglardaki son girdileri rss yoluyla bir yerde toplayan Readerlar, her gün o site senin bu site benim dolaşıp zaman kaybetmemize engel olması sebebiyle oldukça faydalı bir servis. Kategori ve etiketler ile verimli kullanıldığında tam bir kütüphane havasına girebilir.
Peki Reader kullanımını abarttığınızda ne mi olur? Blogunuza yazmak zul gelir öncelikle, çünkü herşey zaten yazılmıştır J ama asıl problem bütün interneti kendi başınıza keşfetmeye çalışıyor olmanıza bağlanır, ne kadar arkadaşlarınız ile reader üzerinden paylaşım yapabiliyor olsanızda zaten takip etmeye çalıştığınız sitelerden günde ortalama gelen 100 yazı, zaten bütün gün anlamına geliyor ve gene bu okumalar sırasında ilhamlansanız da yeni yazıları okuma isteği sizi blogunuzu açıp yazı yazmaktan yada üzerine detaylı düşünmekten alıkoyacaktır. Bir de diğer tarafta okunacak o kadar çok yazı olmasından dolayı zamanla sadece üstünkörü bakınmakla yetinip ana temayı anlayıp devam edersiniz. Ki bu biraz yukardan baktığınız da göreceğiniz gibi, bilgilenmek değil haberdar olmak anlamına gelirken, size kattığı değer zaman kaybı ile trend takibi arasında bir şey olacaktır.

Delicious ve Stumble!; ortak olarak aldım bu iki servisi çok detaya girmek istemiyorum zaten kullanıcısı da o kadar yüksek değil yurdumda =) okuyup beğendiğiniz yazıyı herkesle paylaşmanızı sağlayan bu servisler ile diğer kullanıcıların neler paylaştığını ve beğendiğini görebilir ve etiketleri verimli şekilde kullandığınızda da konunuzla alakalı yazılara başka bir okuyucunun referansı ile rahatlıkla ulaşabilirsiniz.
Peki Bookmark servislerinin kullanımını abarttığınızda ne mi olur? Paylaşım üzerine ihtisasınızı tamamlarsınız süreçle. Artık bir çok arkadaş edinirsiniz aynı kafadan ve insanlar paylaşımlarınıza saygı duymaya başlar welebrity olmanın verdiği haz doruğa varır. Bir süre sonra okumak sıkmaya başlayacağından olsa gerek, gene üstün körü bir bakış atıp “yazı güzel benziyo paylaşiyim” şeklinde olaylar gelişir. Ya da yazıyı beğenirsiniz ama Facebook’taki video yada Friendfeed’deki “Hot Topic” beklediğinden onu sonra okumak üzere işaretlersiniz. Tabi o orada sonsuza kadar kalır ve okunmaz. Hatta Erhan’a burdan teşekkürümüzü ileterek Firefox kullanıcılarına kişisel tavsiyem sonra okumak üzere işaretlemek için Read It Later kullanmaları.

Friendfeed; Ölüm ölüm kullanıcı rakamları olmasa da, oldukça sağlam adımlarla yoluna devam eden kullanıcılarını bağımlı etme konusunda usta bir servis. Tüm public servislerdeki hesaplarınızı tek bir yerde toplayıp, takipçilerinizle paylaştığınız onun üzerine “like” ve yorumlarla konuyu genişlettirdiğiniz veya farklı konulara kaydığınız tam bir etkileşim platformu… büyümeyi görmek için alexa yeterli gibi

Peki Friendfeed kullanımını abarttığımızda ne mi olur? Takipçisi olduğunuz herkesin yukarıdaki servislerde saydığımız bütün paylaşımları buraya düşer ve haklı olarak bir bilgi bolluğu yaşanır. Herkes idraki kadarını alır, diğerlerini es geçer. Oraya “like” buraya “hide” derken yorumlarınızın bazıları tutulur ve like’ları toplarsınız. Welebrity alır yürür, friendfeed’deki takipçi sayınız katlanarak artar, tabi bu sizi friendfeed’e daha çok bağlar. Bu arada takip ettiklerinizden gelen yazılar, linkler size oldukça tatmin edici gelir ama sadece okuyanların yaptığı yorumları okur yada sadece o linkleri işaretleyerek saklarsınız fi tarihinde okumak üzere. Bu da tabi sizin günlük yaptığınız okumalarda oldukça ciddi kayıplara sebep olur.

Yukarıdakilerin dışında Xing, Twitter, Reddit, Digg, Flickr, youtube gibi oldukça fazla kullanıcı olan servisler olsa da çok yoğun olarak kullanmadığım için onlar hakkındaki yorumu size bırakıyorum. Ama yukarıdaki örneklerde söylemek istediğim her türlü servisin bize kattığı çok ciddi değerler var. Yanlız kullanmayı bilmedikten sonra hiç birinden fayda görmüyoruz. Bu açıdan başta yapılması gereken elimizde ne olduğu ve ne yapmak istediğimiz, ona göre bu servislerin hepsi sizin için farklı bir yere sahip olacak ve siz de o yönde dozunu bilerek kullanacaksınızdır. Verdiğim servislere bir internet girişimcisi nasıl bakmalı diye soracak olursak da;

Reader ve Bookmark servisleri sizin bilgi kaynağınız olurken, okumalarınızı yapar ve kendinize ona göre çeki düzen verirsiniz. Diğer taraftan Friendfeed ile kullanıcıların neler yazdığı ya da paylaştığını takip ederek nelerin övülüp nelerin yerildiğini görebilirsiniz. Devamında tabi ki bir vazgeçilmez olarak Facebook’ta hem kendi arkadaşlarınızı yaptıklarınız hakkında haberdar ederken, Linkedin ya da Xing profili olsun ya da olmasın networkünüzü genişletirken, onlarla iletişimi Facebook üzerinden yürütürsünüz. Bu kasıntı bir Linkedin profilini göstermektense, günlük hayattan paylaşımların olduğu FB profiliniz ile daha sempatik görünmenizi sağlarken, iletişiminizi daha samimi bir hale sokacaktır. Devamında Twitter ile (Türkiye’de çok yoğun olmadığından) yurtdışından ulaşmak istediğiniz bir çok kişiyi takip edip, onlar ile iletişim kurabilir devamında da Linkedin’de kendilerine ulaşarak networkünüze dahil edebilirsiniz. Linkedin’deki soru ve cevapları da yer yer kullanarak, cevaplamaya çalıştığınız sorularla kendi uzmanlığınız ve yan dallarında uyanık tutar ve beyin egzersizi yapmış olursunuz.

Herşeyin başında ama dediğim gibi ne yapmak istediğinizi bilmeniz lazım, yoksa Yunus’un dediği gibi;

İlim ilim bilmektir,
İlim kendin bilmektir
Sen kendini bilmezsin
Ya nice okumaktır

Şu anda bir milyonun üzerindeki üyesi olan Dogster.com, bir internet girişiminin kullanabileceği gelir modellerinin neredeyse hepsini kullanarak hızlı bir şekilde ilerliyor…

Dogster.com nasıl çalışıyor?

Kendinize ait bir profil oluşturuyor devamında köpeğinize ayrı bir profil oluşturabiliyor, köpek türleri ile ilgili bilgi alabiliyor, diğer pet sahipleri ile paylaşımlarda bulunabiliyorsunuz(blog, grup, forum, video, soru sor bölümleri ile).  Özetle köpeğinizi insanlarla paylaşabileceğiniz ve köpeğiniz için gereken her şeyi bulabildiğiniz bir web girişimi, Dogster.com.

Mutfakta neler oluyor?

“Bildiğin işi yap, bilmediğini pasla” diyor Ted, bu da zaten Dogster.com’un bugüne gelmesindeki en büyük neden olsa gerek. Topluluğu yönetse de ticari tarafta eksik olduğunu bilen Ted, 2005 sonlarında bir ortak alır. Devamında Ted Rheingold ve John Vars 2006′nın ocak ayında ilk yatırımlarını($100.000) alırlar. Ted’in bu yatırım ile ilgili söylediği önemli bir nokta var bunun altını çizmek istiyorum;

“Yatırımcıya girişimin başarısını kanıtlamak için değil, girişimi daha verimli hale getirmek için ihtiyaç duyulur. Biz de bu şekilde yaklaştık ve devamında bu yatırımın da sorumluluğunu alarak daha yoğun çalışmaya başladık.”

Dedikleri gibi yaptıkları belli ki daha yılı tamamlamadan(2006 Eylül) ikinci nesil yatırımlarını da alıyor Dogster ($1.000.000).

Geleneksel Köpek Şovu için NBC ile ortaklık anlaşması yapan Dogster, ticari olmanın dışında ne kadar ciddi bir değer taşıdığını da ispatlamış oldu…

Peki bu yatırımlar ve ortaklıklar nerede kullanıldı?

Altyapıyı tekrar elden geçiren Dogster, DogsterPlus adı altında premium üye paketi oluşturuyor. Üyeler köpeğine ait blog açabiliyor, foto albümler oluşturabiliyor, diğer köpeklerle hediyeleşebiliyor. Diğer taraftan veterinerler ile anlaşılarak bir köpek kütüphanesi kuruluyor ve Dog.com ile anlaşarak bir çok sosyal ağ’ın cesaret edemediği ürün satışına da başlıyor…

Bugünlerde aynı modelle geliştirdikleri Catster.com üzerine yoğunlaşan Ted Rheingold, başarılarındaki sırrın ne olduğunu sorduğumda da  “öncelikle müşteri ne ister diye düşündük ve sonrasında buna göre iş modelini geliştirdik, bu da bizi buraya taşıdı.” diyerek özetliyor.

Ne kadar duruma göre değişse de niş ağların üyelik üzerinden gelir modeli elde edilebildiğini gösteriyor Dogster. Diğer tarafta reklamverenler için de niş toplulukların hedefe ulaşmak için daha verimli reklam alanları olduğunu düşünürsek, bu tür sosyal ağlar fazlasıyla gelecek vaad ediyor… Özellikle de kriz ortamında Çağlar Erol‘un da dediği gibi “Ben ücretli üyeliğe, daha doğrusu somut gelir modeline inanıyorum” anlayışıyla gelir modelini somut bir şekilde oturmak gerekiyor..

Sinan Ata ile İstanbulDijital’in son Projesi üyelerini aşçı olarak tanımlayan Birtabak.com üzerine konuştuk!

Birtabak.com nedir? Ne işe yarar?

Birtabak projesi tamamen bizim fikrimiz ve benim araştırmalarıma göre şimdiye kadar bir örneği görülmedi Türkiye’de. Bir marka yüzüyle yayına açılan. Ağırlıklı olarak bayanların ilgisini çekeceğini düşündüğümüz bir sosyal network uygulaması. Yurtdışında benzerleri görülüyor ancak Türkiye’de henüz bir ilk. Birtabak.com bizim Samanyolu TV ekranlarında Yeşil Elma programını yapan sempatik marka yüzümüz Oktay Usta(Oktay Aymelek – www.oktayustam.com ) ile ortaya koymayı planladığımız bir projemiz. Bir web girişimi olarak düşündüğümüzde oldukça ilginç bir model. Ancak Türkiye’de böyle örneklerin çoğalması sektörü zenginleştirecek.

Birtabak.com ile başlangıç amacınız neydi? ve çıkış noktanız neresi?

Biz Birtabak’a başladığımızda inanılmaz bir bayan blogcu akımı vardı. Yani ülkemizin bayanları internete yavaş yavaş entegre oluyor üzerine birde artık kendi seslerini duyurabilecekleri mekanlara sahip olmaya başlıyordu. Ülkemiz için en başarılı örnek blogcu, dışarıda blogspot ve wordpress var çokça kullanılan. Ben yemek yapmaktan çok hoşlanırım. Tarifleri birbirine karıştırarak bazen yazdığım bloglara yemek tarifleri eklerim. Kötü bir Canon 400d’m var. Çektiğim fotoğraflarla yaptığım yemeği sunmak inanılmaz keyifli geliyor. Birtabak. Yemek bloglarının popülaritesine baktığımızda da durum aynı. Birtabak bizim bonus fikrimiz aslında. 85% 90% a gelip de start bekleyen diğer girişimlerimizi geçip yayına başladı.

Birtabak.com Künyesi?

Ekibimiz inanılmaz keyifli ve çok yetenekli elemanlardan oluşuyor. Bursa’dan Murat Arif Çeliker yazılım konusunda görev aldı. Arayüzü bizzat kendi ellerimle tasarladım, kodladım ve entegre ettim. Çıkan buglarda ve kullanılabilirlik hususunda Hüseyin Mert’den çokça fikir aldım. Sistemde herhalde onun kadar kimse bug temizlememiştir J. İşletme tarafında ise İstanbulDijital’de ortağım Ferhat Özkaşgarlı var.

İlk baktığımızda riskli bir projeymiş gibi geliyordu ancak popüler bir marka yüzümüzün olması ve web girişimleri hususundaki geçmiş tecrübelerimiz bizi cesaretlendirdi. Ama itiraf etmeliyim ki ticari işlerin yanında bir girişim geliştirmek inanılmaz zordu.

En çok zorlanacağınızı düşündüğünüz konu ne oldu?

Öncelikle belirtmem gereken, biz zaten “mutfaktaki adamlar” ız  yani bir girişimin teknik ve tasarımsal olarak ayağa kaldırılması ve stabil çalıştırılması bizim için problem değil ancak işin lobi ve pazarlama kısmından korkuyorduk. Marka yüzü anlaşmasından sonra bunu da atlattığımız için bir sıkıntımız kalmadığını düşünüyoruz.

Yatırım maliyeti ne düzeyde?

Birtabak.com için kendi sermayemizi kullandık. Yani dışarıdan bir şirketten veya 3. Bir şahıstan yatırım almadık. İstanbulDijital markasını 3 – 4 ay boyunca çalıştırmanın maliyeti hayli yüksek. Sanırım en büyük yatırımımız zaman oldu bu hususta. Yazılım ve sunucu masrafları için ayırdığımız bir meblağ var. Giriş aşamasında sunucu masrafları için aylık 200€ gibi bir meblağ ayrıldı yazılım içinse 2000YTL ayrılmıştı ilk periyoda. Zaman içerisinde yoğunlukla beraber bu kalemlerin çokça artacağını biliyorum.

Sitenin Gelir modeli ne şekilde?

Site’nin dinamik bir topluluk olması için yüksek ihtimalle bir ilk olacak yine Türkiye’de Seth Godin’in bahsettiği Community Manager pozisyonunda birini çalıştıracağız. Yalnızca statik durağan bir proje değil sürekli aksiyonlar yapan eğitimler ve toplantılar planlayan profesyonel bir ekibimiz olacak topluluk içerisinde. Şimdilik görüşmelerim devam ediyor ancak bir bayan arkadaşla anlaştık gibi. Sistemin gelir modeli tamamen dinamizm’e bağlı ve reklamlara dayalı. Bu yıl İstanbulDijital için Sosyal Networkler yılı olacak sanırım. Bu yıl içerisinde patlatmayı planladığımız birkaç projemiz daha var. Bu projede yakaladığımız kitleyi oldukça efektif kullanmak istiyoruz.

Müşteri açısından Birtabak.com:
Birtabak.com ile kullanıcı ne kazanacak?

sinanata.birtabak.com şeklinde herkes kendi tariflerini sunabileceği bir alana sahip olacak. Özel Mesajlaşarak, Gruplar kurarak, tarifler ve pratik bilgiler ekleyerek zaman içerisinde saygınlık ve popülarite kazanabilecekler. Belki tarifleri ustamız tarafından beğenilirse çok daha fazla tanınma imkanları olacak.

Kullanışlılığı ne düzeyde?

Bu konuyu konuştuk mu daha önce bilmiyorum seninle ancak. Biz şirket olarak daha çok tasarımın kolay kullanım , hızlı navigasyon ve seo kısımlarını özellikle ele alıyoruz. Sistem tamamlandığında sanırım hepimiz inceleme imkanı bulacağız. Kitlemiz gereği olabildiğince basit ve anlaşılır bir ekosistem oluşturmaya çalıştık. Bizim için en önemlisi feedbackti sistemi yaparken. Bir rapor mekanizması geliştirdik bunun için. İstediğiniz sayfadaki problemleri anında bize iletebileceğiniz bir uygulamamız var sistem içerisinde. Bu şekilde stabiliteyi korumayı ve yeni isteklere zaman içerisinde tam olarak cevap verebilmeyi planlıyoruz.

Üyeye sunacağı ayrıcalık, yada neden üye olunmalı?

Yukarıda biraz anlattım. Birtabak kullanıcılarına kendi yerlerini sağlıyor ve yeni arkadaşlar edinerek mevcut tecrübelerini geliştirebilmelerine imkan tanıyor. Planlarımızda bulunan üyelerimizin kendi tariflerinden ve profil sayfalarından reklam geliri elde edebilmeleri ancak bir milestone tarihi belirlemedik henüz. Güzel bir kitle olacak.

Pazarlama açısından Birtabak.com:

Rekabette öne çıkaracak unsurlar?

Aslına bakarsan henüz bir rakibimiz bulunmuyor. Ancak biz yayınlandıktan sonra çeşitli rakipler oluşacaktır eminim. Güzel işler çıkmasını diliyorum. Medya desteği ile çalışacağımız için rakibimizin de büyük adımlar atıyor olması gerekiyor bu hususta.

Kime hitap ediyor?

Genellikle bayanlara hitap etmeyi düşünüyoruz ancak böyle söylediğimde kötü hissediyorum çünkü ben de aktif olarak kullanacağım birtabak.com‘u kendi tariflerimi yayınlamak için. Birtabak Ekosisteminde herkese Aşçı diye hitap ediliyor. Gurme olmasa da herkes birer aşçıdır sonuçta ve iyi kötü zaman içerisinde kendini geliştirecek yüz binlerce insana hitap edebileceğimizi biliyorum. Türkiye’nin kültür zenginliği gerçekten efsane ve bu beraberinde çeşitli mutfaklar getiriyor. Çok enteresan yiyecek, içecek tariflerine rastlayacağımızdan eminim.

Türkiye’de veya dünyada rakip siteler mevcut mu? Varsa hangileri?

Çok benzer bir model olan Opensourcefood var dışarıda. Çeşitli birkaç site daha var ancak Türkiye’de henüz bir örnek göremedim doğrusu. Çok başarılı bloglar var Portakal Ağacı ve Devletşah gerçekten kaliteli işler çıkarıyorlar.

Hedef pazarlarınız nereler? Türkiye haricinde dünyaya açılmak gibi bir hedefiniz var mı?

Sistemimizin altyapısını buna uygun geliştirdik ancak bir yıl içinde öyle bir fikrimiz yok. Öncelikle saldırdığımız pazarda bir reklam kaynağı olup başarı elde etmek istiyoruz. Sonrasında neden justaplate.com olmasın? Fikirler türetilebilir.

Altyapı Açısından Birtabak.com:
Hangi teknolojileri kullandınız?

Yazılım ve performans kısmında dümeni tutan Murat ve Hüseyin’e sormak lazım tüm detayı aslında ancak ben yüzeysel olarak bahsedeyim. PHP ve PostgreSQL kullanıldı sistem geliştirilirken. Prototype var Javascript library olarak. XHTML ve CSS kullandım tasarım yaparken. Fireworks’te öncelikle ekranları hayal ettim sonrasında Notepad++ kullanarak arayüzleri oluşturdum. Bu çalışma esnasında Hüseyin’e Fireworks bulaştırmış oldum J PNG özellikleri oldukça zengin olduğu için FW tercih ettim.

Süreçle siteye eklemeyi düşündüğünüz diğer modüller nelerdir?

Süper soru ancak bunların tamamından burada bahsetmek pek güvenli olmaz iş planı açısından. Şöyle birkaç fire verebilirim belki. Bir yemek tarifine bakaren mekanları baz alan bir sosyal network’un verileri kullanılarak bu tarifteki yemeği, içeceği en iyi şekilde nerede bulabileceğinizi falan söyleyebiliriz. Bu iyi bir reklam modeli olabilir. 10 Başarılı tarif ekledikten sonra aşçılarımıza birer yıldız verebiliriz. Ranking sistemi yolda.

Türkiyedeki web girişimcilerine söylemek istediğiniz birşey var mı?

Özellikle söyleyecek bir şey yok zaten blogumdan (sinanata.com) takip ediyor dostlar sağolsunlar. Ama webgirisim.com civarında olacağım ben de, faydalanacak çok şey olacağından şüphem yok.